Potrącenie kapitału przez bank po unieważnieniu umowy frankowej (sprawa C-902/24)

Unieważnienie umowy frankowej to dopiero początek sporu z bankiem. 22 stycznia 2026 r. TSUE rozstrzygnął, że bank może potrącić kapitał kredytu, nawet twierdząc w procesie, że umowa jest ważna – ale nie wolno mu używać tego zarzutu jako nacisku na konsumenta, a jego roszczenie o kapitał nie jest wymagalne, dopóki sąd prawomocnie nie stwierdzi nieważności umowy. Wyrok zapadł w sprawie prowadzonej przez naszą kancelarię.

Do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej trafiło pytanie prejudycjalne skierowane przez Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie prowadzonej przez naszą kancelarię. Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą C-902/24 i dotyczy jednego z najbardziej kontrowersyjnych zagadnień w sporach frankowych – praktyki potrącania kapitału przez banki.

Rozstrzygnięcie TSUE ma fundamentalne znaczenie dla tysięcy kredytobiorców w całej Polsce, a jego skutki wykraczają daleko poza pojedynczą sprawę.

O co pyta sąd?

Sednem pytania prejudycjalnego jest realna ochrona konsumenta po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe postanowienia umowne.

Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do TSUE z pytaniem, czy prawo Unii Europejskiej dopuszcza praktykę, w której bank:

• z jednej strony konsekwentnie twierdzi, że umowa kredytu jest ważna i nie zawiera klauzul abuzywnych,
• z drugiej strony „na wszelki wypadek” korzysta ze skutków nieważności umowy, gdy jest to dla niego korzystne procesowo.

W szczególności chodzi o sytuacje, w których bank – mimo że formalnie przegrywa co do zasady – neutralizuje skutki korzystnego dla konsumenta wyroku, doprowadzając do tego, że konsument ponosi negatywne konsekwencje finansowe i procesowe.

Jaką praktykę banków bada TSUE?

W praktyce procesowej banki coraz częściej:

• podnoszą zarzut potrącenia kapitału w sprawach wytoczonych przez konsumentów,
• wzywają kredytobiorców do natychmiastowego zwrotu całego kapitału, często w bardzo krótkim terminie,
• powodują, że konsument – mimo wygranej co do nieważności umowy – zostaje obciążony częścią kosztów procesu.

Prowadzi to do sytuacji, w której wyrok stwierdzający nieważność umowy ma dla konsumenta charakter wyłącznie formalny, a nie zapewnia mu rzeczywistej ochrony, jaką gwarantuje dyrektywa 93/13 – ta sama, na której opierają się też orzeczenia w sprawach WIBOR-owych.

Jak brzmi pytanie prejudycjalne do TSUE?

Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE z następującym pytaniem:

Czy, w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz zasady skuteczności, równoważności, proporcjonalności i pewności prawa należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą:

1. w procesie z powództwa konsumenta przeciwko bankowi o zwrot równowartości rat kredytu bank może podnieść skuteczny zarzut potrącenia swojej wierzytelności o zwrot równowartości kapitału kredytu z wierzytelnością konsumenta,
2. bank może skutecznie podnieść powyższy zarzut potrącenia również jako zarzut ewentualny, podczas gdy co do zasady zarzuca w procesie, że umowa kredytu jest ważna i nie zawiera nieuczciwych warunków umownych,
3. bank może skutecznie wezwać konsumenta do zwrotu równowartości kapitału kredytu wypłaconego w wykonaniu nieważnej umowy (w efekcie czego ta wierzytelność banku stanie się wymagalna), podczas gdy co do zasady bank zarzuca w procesie, że umowa kredytu jest ważna i nie zawiera nieuczciwych warunków umownych,
4. bank może wyznaczyć konsumentowi termin dwutygodniowy na zwrot równowartości całego kapitału kredytu (w efekcie czego wierzytelność banku o zwrot równowartości całego kapitału kredytu staje się wymagalna),
5. konsument zostanie obciążony częścią kosztów procesu w zakresie, w którym powództwo o zapłatę zostało oddalone w związku z uwzględnieniem zarzutu potrącenia podniesionego przez bank?

Dlaczego to pytanie jest tak istotne?

Sprawa C-902/24 dotyka samego sensu ochrony konsumenckiej wynikającej z dyrektywy 93/13. TSUE ma odpowiedzieć na pytanie, czy:

• wyrok stwierdzający nieważność umowy ma zapewniać realną i skuteczną ochronę konsumenta,
• czy też dopuszczalne jest sprowadzenie tej ochrony do czysto formalnego zwycięstwa, pozbawionego praktycznego znaczenia.

Rozstrzygnięcie Trybunału jeszcze bardziej ujednolici orzecznictwo sądów krajowych i przesądzi o dopuszczalności stosowanych obecnie przez banki strategii procesowych.

wynik powyższego orzeczenia prosto z TSUE.

Jaki wyrok wydał TSUE w sprawie C-902/24?

22 stycznia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-902/24. Trybunał nie zakazał bankom podnoszenia zarzutu potrącenia, ale wyznaczył jego granice.

• Bank może podnieść zarzut potrącenia swojego roszczenia o zwrot kapitału, nawet jeżeli jednocześnie twierdzi, że umowa kredytu jest ważna – sama dyrektywa 93/13 tego nie zakazuje.
• Zarzut potrącenia nie może służyć wywieraniu presji na konsumenta ani ograniczać skuteczności ochrony wynikającej z dyrektywy 93/13.
• Roszczenie banku o zwrot kapitału nie staje się wymagalne, dopóki sąd prawomocnie nie stwierdzi nieważności umowy.

Dla kredytobiorcy oznacza to, że może dochodzić nieważności umowy bez obawy, że w toku procesu zostanie skutecznie obciążony obowiązkiem natychmiastowego zwrotu kapitału. Wyrok zapadł w sprawie prowadzonej przez naszą kancelarię.

Sprawy o unieważnienie umowy frankowej i rozliczenia z bankiem prowadzi nasz zespół – zobacz, jak pomagamy frankowiczom w sporach o kredyty walutowe.